|
Omurilik yaralanmaları doğumsal
veya sonradan meydana gelenler, travmatik ya da travmatik olmayan
şeklinde iki ayrı grupta incelene- bilir. Tümör, bel fıtığı,
ani düşme, boyun ve gövdenin öne doğru eğil- mesi, omurlarda kırık
ve çıkık, kurşun yaralanmaları, enfeksiyonlar omurilik yaralanması nedenleri olabilir. Omurilik hasarları
berabe- rinde getirdiği fiziksel, psikososyal ve ekonomik sorunlar ile hem
bireysel hem de toplumsal boyutları olan önemli bir problemdir.
Rehabilitasyonu ve tedavisi
multidisipliner bir yaklaşım gerektirmek- tedir. Amaç tıbbi, sosyal,
mesleki rehabilitasyon aşamalarından geçe- rek bu kişilerin fonksiyonel
kapasitesini artırmak, onu varolabilecek
maksimum yeterlilik düzeyine ulaştırmak, üretken konuma getirmek
ve yeni bir sosyal yaşantıya hazırlamaktır.
ABD’de omurilik-spinal kord
yaralanmalarının sıklığı milyonda 55 olarak verilmiştir. Her yıl
yaklaşık 11000 yeni olgu ilave olmaktadır. Bunların 7000-8000’i
travmatik, kalanı spinal kord hastalıkları ve konjenital anomalilere bağlıdır.
Spinal kord yaralanmalarının en sık rastlanılan nedeni 40 yaşın altında
travmatik, 40 yaşın üzerinde ise tümörlerdir.
Değişik ülkelerden verilen
spinal kord yaralanmaları sıklığı Kuzey İngiltere için milyonda 17,
Batı Avustralya için milyonda 18’dir. Türkiye’de 1952-1962 yılları
arasında 210 hastanenin verileriyle yapılan bir çalışmada
10048 trafik kazası yaralanması tespit edilmiştir. Nörolojik
bozukluğa sebep olan omurga kırıkları
tüm trafik kazası yaralanmalarının %4.1’ini oluşturmaktadır. Bunların
%40’ı servikal, %35’i torakal ve %22’si lomber vertebra kırıklarıdır.
ABD verilerinde olguların %
61.1’i 16-30 yaş arasındadır. Ankara Rehabilitasyon Merkezi verilerine
göre de yaş ortalaması yaklaşık olarak 25’tir. Bu durum olayın
sosyal ve ekonomik yönünün ciddiye- tini gözler önüne sermektedir.
Demin de belirttiğimiz gibi ABD’de SKY insidansı yılda milyonda 40-55
arasındadır; bunun da % 5-10’unun spor ve rekreasyonel aktivitelerinde
meydana geldiği bildirilmiştir. Japon Parapleji Tıp Derneği tarafından
yapılan diğer bir araştırmada, 3 yıl boyunca posta yoluyla tüm ülke çapında spinal kord
yaralanmaları epidemiyolojik olarak araştırılmış; yıllık SKY görülme
sıklığının yaklaşık ABD’deki gibi milyonda
40.2 olduğu ortaya çıkmıştır. Bunun içindeki milyonda 1.95’lik oran ise spor kazalarına aittir. Üç yıl içinde
spor kazasına bağlı SKY tespit edilen 528 vakanın 374’ünde nörolojik
kayba rastlanmıştır. Ortalama yaralanma yaşı 28.5 ve hastaların %
88.1’i erkektir.
Spor kazalarında en çok
spinal kord yaralanmalarının dalmada olduğu (% 21.6); bunu kayağın (%
13.4) izlediği tespit edilmiştir. Sırasıyla futbol
(% 12.7), rugby (% 10.6), Amerikan futbolu (% 9.4), hava sporları (%
7), judo (% 6.8) ve jimnastik (
% 6.6) takip etmektedir. Boyun yaralanmaların tüm sporlarda sayıca en ağır
basan yaralanma tipi olduğu görülmüş ama özellikle hava sporlarındaki
oranı % 83.5 ile en çok göze çarpmaktadır. (Burada Japon halkının
spinal kanallarının daha dar olduğu göz önünde bulundurulmalıdır.)
DALMA
Japon Tıp Derneği’ne göre
dalma sporuna bağlı 114 olguya rastlan- mış olup hastaların % 80.7
sinin 30 yaşın altında olduğu
ve hepsinin de servikal bölge yaralanması olduğu gözlenmiştir. Bu
hastaların 51’i (% 44) yüzme havuzuna, 28 ‘i (% 24) ise dere yada
denize dalış yaptığı sırada, 35’inin (% 32) ise
kaydedilmediği bildirilmiştir. Nörolojik kaybın ağırlığına göre
bakıldığında ağır yaralanmalı hastalar tüm hastaların % 45.6 civarındadır.
Bu da tüm spor aktiviteleri içinde en yüksek orandır. Ayrıca hastaların
% 88’inde kemik hasarı olduğu görülmüştür.
KAYAK
Kazaların % 85’i boyun ve
yaş dağılımı 15 yaşla 64 yaş arasındadır. Çiddi kaybın olduğu
grup hastaların % 16’sı kayak vakalarıdır. Kazaların yarısında
kemik hasarı gözlenmiştir.
HAVA SPORLARI
Değerlendirilen 37 hastanın
yaş ortalaması 38.3 bulunmuştur. Bu hastaların 33’ü planörle uçuşta
yaralanmış ve bu yaralanmaların % 80’i göğüs ve bel bölgesinde
meydana gelmiştir. Spinal kolonda hastaların % 92’sinde kemik hasarı görülmüştür.
JUDO (Güreş ve Sumo dahil )
Yaş ortalaması 22.8 olan 36
hasta kaydedilmiş, bunların 26’sı judo- dan, 8’i güreşten, 2’si
de sumodan dolayı spinal kord yaralanması geçirmiştir. Vakaların %
14’ünde komplet motor paralizisi gözlenmiştir. 36 hastanın 14’ünde
kemik yaralanması görülmüştür.
JIMNASTIK
35
hasta bildirilmiş olup yaş ortalaması 19.9’dur. 34 hastada boyun,
1 hastada ise bel-sırt bölge yaralanması gözlenmiştir.
MOTOR YARIŞLARI
Yaş ortalaması 22.8 olan 20
hasta kaydedilmiş 20 hastanın 14’ü boyun, 6’sı ise sırt ve bel
yaralanmasıdır.
FUTBOL ( Rugby, Futbol ve
Amerikan futbolu dahil)
67 yaralanmanın 52’si rugby,
9’u futbol ve 6’sı da Amerikan futbolu sırasında meydana gelmiştir.
Ortalama yaş 20.4’tur. Yaralanmaların 62’si boyun yaralanması ve
vakaların % 22’si oldukça ağırdır. 24 sporcuda da kemik hasarı
kaydedilmiştir. Amerikan futbolunda kullanılan kask koruyucu özelliğinin
yanında birçok omurga ve omurilik yaralanmasından sorumlu olmuştur. Başı
ve beli fleksiyona getirip rakip futbolcuyu zaptetmek
için girilen pozisyonda boyun omurgasında kompresyon ve fleksiyon
tipte yaralanmalar görülmüştür. Bir başka araştırmaya göre yılda
futbolda 100.000 oyuncuda 1.87, buz hokeyinde de yine 100.000 oyuncuda 0.84
oyuncu yaralanmaktadır.
BUZ HOKEYİ
Buz hokeyinde SKY’da en çok yaralanan bölge C5-6’dır. Omurga
yaralanmalarında en çok burst kırığı ve kırıklı çıkık görülmektedir.
1966-1993 yıllarında buz hokeyinde 211
vakayla karşılaşılmış; bunların 188’i (% 89.1)
C1-7/T1 boyun, 6’sı (% 2) bel-kuyruksokumu olarak kayda geçmişti
RUGBY
Rugby dalında karşılaşılan
spinal kord ve boyun bölgesi yaralanma- larında İngiltere’de,
Avustralya’da ve Yeni Zelanda’da azalma gözle- nirken ne yazık ki Güney
Afrika’da bir yükseliş görülmektedir. 1981-1987 yılları arasında
Cape Town’daki Conradie
Hastanesi Spinal Kord Yaralanma Merkezinde yapılan araştırmaya göre
ortala- ma yılda 5.4 oyuncu yaralanması kayda geçmişken bunu takip eden
10 yıllık periodda ( 1987-1996 ) bu ortalam 8.7’ye yükselmiştir.
Dikkati çeken bir noktada rugby oyuncularında rastlanılan en ciddi spinal
kord yaralanmaları “iceberg” tipinde olan boyun yaralanma- larında
olduğudur. Bunların yanında henüz araştırılmamış her ciddi spinal
kord yaralanmasına karşın spinal kordu içermeyen yaklaşık 10 tanede
boyun yaralanma tipi olduğuda göz önünde bulundurulmalıdır.
|
