|
Şişman
kişilerin eklemlerinde Osteoartrit (OA) görülme sıklığı nedir ?
Vücut ağırlığının fazlalığının
ağırlık taşıyan eklemlerin yüzeyine binen yükü arttırması kaçınılmazdır.
Sokoloff’un belirttiği gibi şişmanlık (obe- site), postür ve yürüyüş
bozukluğunun yanı sıra tüm lokomotor aktivite üzerinde olumsuz etki
yapmakta ve eklem biomekaniğini bozmaktadır. Yapılan çalışmalar,
obesitenin semptomatik diz OA ’ni arttırdığını, ancak el için aynı
durumun söz konusu olmadığını göstermektedir. Aynı şekilde obes kişilerde
diz kadar kalçanın tutulmadığı da bilinmektedir. Obes kişilerin yük
taşımayan eklemlerinde OA
prevalansının artıp artmadığı konusunda çelişkili sonuçlar
bildirilmiştir. Yoğun bir şeklide araştırılsa da henüz yanıtlanmamış
sorulardan biridir.
Genetik
faktörler OA oluşumunda ne kadar etkilidir ?
Genetik faktörlerin OA gelişimindeki
etkileri karmaşıktır. İkizlerde ve ailelerde poliartiküler form üzerinde
yapılan araştırmalar, kuvvetli bir genetik bağlantı olduğunu farelerde
gösterebilmiştir. Özellikle heberden nodüllerinin kalıtımsal temeli
olduğu öne sürülmekte ise de eklemin kullanımı gibi başka değişkenlerin
de devreye girdiği bilindiğinden bunu tek başına genetik faktörlerle açıklamak
mümkün olmamıştır. Burada söz konusu olduğu düşünülen gen, büyük
bir olasılıkla otozomal resesif nitelik taşımaktadır. Son zamanlarda tüm
dikkat, kollajen sentezinin kodlamasında görevli genlerde bir anormallik
olması üzerinde toplanmış- tır. Örneğin eklem kıkırdağının yüzeyel
tabakasındaki kollajen miktarı %50-90 arasında değişmektedir.
Kollajenin % 50 ile % 90 arasında değişen miktarlarda bulunması acaba OA
gelişme riski yönünden bir fark yaratır mı ? Bu, henüz yanıt bekleyen
sorulardan biridir.
Hipermobilitenin
(Aşırı esnek olma) OA gelişmesinde rolü nedir ?
Genel bağ gevşekliği, sağlıklı insanların önemli bir oranında görülmek-
tedir. Hipermobilite tüm çocukluk boyunca hızla azalır ve
ileri yaşlarda yavaşlayarak devam eder. Kadınlar erkeklere, Asya ırkından
olanlar beyaz ırktan olanlara göre daha mobildir. Genel eklem laksisitesi,
oldukça nadir görülen Ehlers-Danlos sendromu gibi kollajen bozukluğu
durumlarında karşımıza çıkar. Tanımlanabilen bir kollajen gen
anormalliği yoksa hipermobilite, OA gibi aşırı kullanıma bağlı
lezyonlara sebep olabilir. Bu durum halen yoğun bir şekilde araştırılmaktadır.
Osteoporoz
ile Osteoartrit arasında ne tür bir ilişki vardır?
Osteoporoz ile OA arasında negatif bir ilişki olduğu bugün artık
bilinen bir gerçektir. Bunun en kuvvetli göstergesi kalça ekleminde
izlenmek- tedir. Kalça OA’ i olan yaşlı insanlar, femur boynu fraktürü
açısından en düşük risk gurubunu oluşturmaktadır. Osteoporoz ile OA
arasındaki ilişki, OA’ de hızlanmış kıkırdak yıkımı durumunda
alttaki subkondral kemiğin anormal mekaniksel bir davranışının söz
konusu olduğunu söyleyen görüşü destekler niteliktedir. Buna benzer şekilde,
iskelet sisteminde diffüz artışa neden olan osteopetrosis gibi bir kemik
hastalığı varlığında poliartiküler OA görülme sıklığı yüksek
bulunmuştur.
Mekanik
faktörlerden travma önemli bir etken olarak karşımıza çıkar mı ?
Büyük bir travma, diz OA’ nin sık ortaya çıkış
nedenlerindendir. Bu du- rumda iki tipte lezyon önem kazanır : Birincisi çapraz
bağda zedelenme olması, ikincisi menisküste yırtık meydana gelmesi. Çapraz
bağ rüptürü olan hastaların özellikle de bilateral vakaların uzun süreli
izlemleri sonucu genç insanlarda kıkırdak kaybı bildirilmiştir.
Menisektomide ise sonradan OA görülme sıklığı diğer insanlara göre
artmış oranda bulun- muştur. İlerleyen yaşla birlikte ya da heberden nodüllerinin
varlığı gibi generalize OA’ e predispoze olanlarda bu risk çok fazladır.
Kırığın görüldüğü daha büyük travmalarda mekanik fonksiyon da değişeceğinden
başka yerlerde de OA görülebilir.
Mesleğin
OA gelişiminde herhangi bir rolü var mı ?
Kişinin uğraşıları içerisinde en önemli faktör, belli eklem
guruplarının stereotip repetitif kullanımıdır. Örneğin el OA, elini
kullanamayan paretik ekstremiteli hastalarda oldukça nadir görülür. Buna
karşın pamuk işinde çalışanların ellerinde sık ortaya çıkar. Aynı
şekilde, Amerika’da yapılan son araştırmalar, repetitif diz kullanımı
gerektiren bir işte çalışanların dizlerinde OA gelişiminin arttığını
göstermektedir.
Sportif
aktivite risk içerir mi ?
Sportif aktivite, repetitif kullanımla birlikte ciddi eklem
zedelenmesi riskini de taşıdığı için önemlidir. Örneğin, Amerikan
futbolu oynayan- larda alt ekstremite OA sık görülmektedir. Yine de orta
derecede fiziksel aktivite ile OA gelişme riski arasındaki iliyki halen çok
iyi bilinmemek- tedir.
Sigara
: Risk mi ? Koruyucu faktör mü ?
Yapılan araştırmaların tümünde olmasa bile büyük bir bölümünde
sigara kullanımının OA gelişimi üzerinde koruyucu bir etkisi olduğunu
düşündürmektedir. Nedenleri tam olarak bilinmese de vücut ağırlığı
gibi birtakım değişkenlerin çok iyi irdelenmesi gerektiği söylenebilir.
|
